علي بن حسين انصارى شيرازى
215
اختيارات بديعى ( قسمت مفردات ) ( فارسى )
باب السين ساذج صاحب منهاج گويد هندى بود و رومى بود و هندى را ماهستان خوانند و مالانيرون و مالانرون نيز گويند و آن درختى است مانند ورق گردكان و بر روى آب پيدا شود وى را بيخى بود مانند عدس الماء و بهترين آن بود كه تازه بود و يك روى وى بزردى مايل بود و يك روى به سبزى و رايحهء وى قوى بود و آنچه لون وى سياه بود برنگ قرنفل بود و طبيعت ساذج گرم است در دوم و از خواص وى آنست كه چون بر جامه پراكنده كنند از سوس ايمن باشد و اگر در شيب زبان نهند بوى دهن خوش كند و معده و جگر سرد را سود دهد و درد جگر مزمن و درد سپرز و روده را نافع بود و مقوى بدن بود و مسمن و درد معده و بادى كه در روده بود و دشوارى زادن را نافع بود و مشيمه محتبس را بيرون آورد و چون زن بخور كند و با سركه بر شكم طلا كنند حيض و بول و شير براند و مره سودا را سودمند بود و ابن مولف گويد بهترين ساذج آن بود كه شور نبود و ببوى ناردين را مشابه و وى درد دل و خفقان را نافع بود و بوى بغل زايل كند و در قوت نزديك به سنبل الطيب بود اما از وى نرمتر بود و مقدار مستعمل وى يك مثقال بود و اسحق گويد مضر است به شش و مصلح وى شراب به بود و بدل آن به وزن آن سنبل الطيب و گويند سليخه يا طاليسفر صاحب مخزن الادويه تحت عنوان ساذج مىنويسد : ساذج را بهندى پترو و تيزپات نيز نامند و آن برگ درخت هندى است باريك و طولانى از برگ بيد عريضتر ضخيمتر و خوشبو و اندك تندطعم و زردرنگ و اندك خشن . . . لاتين AURI CASSIAE FOLIA فرانسه FEUILLES DE CANELLE DE CHINE ET DE JAVA انگليسى CHINA CINNAMOM LEAVES ساداوران قنطار خوانند و معنى ساداوران بپارسى سواد القضات بود و ختم الملك نيز گويند و بشيرازى سيهك داوران گويند و صاحب منهاج گويد چيزى است مانند صمغ كه در اندرون بيخ درخت گردگان كه مجوف شده باشد يابند و مولف گويد كه آن چيزى است كه در درخت بطم كهن شده يابند و آن را آب بن خوانند و صاحب جامع از درخت جوز تا درخت بطم غلط كرده است و بهترين آن بود كه بسرخى مايل بود و طبيعت آن سرد است در دوم و خشك است در سئوم گويند گرم است خون را ببندد خوردن و از بيرون ضماد كردن يا به خود برگرفتن و چون سحق كنند و نيم درم از آن باب لسان الحمل بياشامند هم خون ببندد و هم قطع اسهال كند و اگر زن به سركه بسرشد و فرزجه سازد و به خود برگيرد قطع خون رفتن بكند و قوت عروق رحم و اوردهء آن بكند و همچنين اگر به آب لسان الحمل بياشامند و چون حقنه كنند بدان رحم را همان عمل كند و اگر حل كنند در آب ورق مورد